Κάταγμα ισχίου

Υποκεφαλικό κάταγμα μηριαίου (κάταγμα αυχένα μηριαίου)

Το υποκεφαλικό κάταγμα είναι το κάταγμα στον αυχένα του μηριαίου, μέσα στην άρθρωση του ισχίου. Συμβαίνει κυρίως σε ηλικιωμένους μετά από πτώση και αντιμετωπίζεται σχεδόν πάντα χειρουργικά, με οστεοσύνθεση ή αρθροπλαστική, ανάλογα με το κάταγμα και τον ασθενή. Αν υποψιάζεστε κάταγμα ισχίου, καλέστε το 166 ή πηγαίνετε στα επείγοντα· μην περιμένετε ραντεβού στο ιατρείο.

Αν υποψιάζεστε κάταγμα ισχίου, μην περιμένετε ραντεβού στο ιατρείο. Ένας ηλικιωμένος που μετά από πτώση πονά στη βουβωνική χώρα ή δεν μπορεί να πατήσει χρειάζεται άμεση εκτίμηση: καλέστε το 166 ή το 112, ή πηγαίνετε στα επείγοντα ενός νοσοκομείου. Το ραντεβού στο ιατρείο αφορά τη δεύτερη γνώμη, την παρακολούθηση και την αποκατάσταση.

Με λίγα λόγια. Δεν χρειάζεται κάθε υποκεφαλικό κάταγμα αρθροπλαστική. Τα μη παρεκτοπισμένα κατάγματα συνήθως σταθεροποιούνται με βίδες (οστεοσύνθεση) και η κεφαλή του μηριαίου διατηρείται. Στα παρεκτοπισμένα κατάγματα των ηλικιωμένων γίνεται συνήθως ημιαρθροπλαστική ή ολική αρθροπλαστική. Όταν χρειάζεται αρθροπλαστική, ο κ. Σκοτίδης εφαρμόζει την πρόσθια προσπέλαση ASI σε κατάλληλους ασθενείς ή την πλάγια προσπέλαση Hardinge, ανάλογα με τις κλινικές συνθήκες.

Τι είναι το υποκεφαλικό κάταγμα

Ο αυχένας του μηριαίου είναι το στενό τμήμα που ενώνει την κεφαλή του μηριαίου με το υπόλοιπο οστό. Επειδή βρίσκεται μέσα στην άρθρωση, ένα κάταγμα σε αυτό το σημείο μπορεί να διακόψει τα αγγεία που τρέφουν την κεφαλή. Γι’ αυτό υπάρχει κίνδυνος να μην πωρωθεί το κάταγμα ή να πάθει οστεονέκρωση η κεφαλή.

Για την επιλογή της θεραπείας μετράει κυρίως αν τα τμήματα έχουν μετακινηθεί. Η ταξινόμηση κατά Garden τα χωρίζει σε τέσσερις βαθμούς. Στην πράξη, οι βαθμοί I και II είναι μη παρεκτοπισμένα κατάγματα και οι βαθμοί III και IV παρεκτοπισμένα.

Ποιους αφορά

  • Ηλικιωμένους με οστεοπόρωση, μετά από μια απλή πτώση από όρθια θέση. Είναι η συχνότερη περίπτωση.
  • Νεότερους ανθρώπους, μετά από τραυματισμό υψηλής ενέργειας, όπως τροχαίο. Εδώ στόχος είναι να σωθεί η δική τους κεφαλή του μηριαίου.
  • Ανθρώπους με αδύναμο οστό από άλλες αιτίες, όπως μακροχρόνια λήψη κορτιζόνης ή νεφρική νόσο.

Συμπτώματα

  • Πόνος στη βουβωνική χώρα ή στον μηρό μετά από πτώση.
  • Αδυναμία να σταθεί ή να περπατήσει.
  • Στα παρεκτοπισμένα κατάγματα, το πόδι φαίνεται πιο κοντό και στραμμένο προς τα έξω.

Προσοχή: σε ένα μη παρεκτοπισμένο κάταγμα ο ασθενής μπορεί να περπατά με πόνο για λίγες ημέρες. Ένας ηλικιωμένος που πονά στο ισχίο μετά από πτώση χρειάζεται ακτινογραφία, ακόμη κι αν περπατά.

Διάγνωση

Η διάγνωση γίνεται με ακτινογραφία λεκάνης και πλάγια ακτινογραφία του ισχίου. Όταν η ακτινογραφία είναι αρνητική αλλά η υποψία παραμένει, οι διεθνείς οδηγίες συστήνουν μαγνητική τομογραφία, ή αξονική όταν η μαγνητική δεν είναι διαθέσιμη. Ταυτόχρονα γίνεται ο προεγχειρητικός έλεγχος: αιματολογικές εξετάσεις, καρδιογράφημα και εκτίμηση από αναισθησιολόγο.

Γιατί το χειρουργείο γίνεται γρήγορα

Οι οδηγίες NICE συστήνουν η επέμβαση να γίνεται την ημέρα της εισαγωγής ή την επόμενη. Η καθυστέρηση και η παραμονή στο κρεβάτι αυξάνουν τον κίνδυνο για πνευμονία, θρόμβωση, κατακλίσεις και σύγχυση. Ο χρόνος αυτός χρησιμοποιείται για να ρυθμιστούν φάρμακα, όπως τα αντιπηκτικά, ώστε η επέμβαση να γίνει με ασφάλεια.

Μη παρεκτοπισμένο κάταγμα: οστεοσύνθεση

Όταν τα τμήματα δεν έχουν μετακινηθεί, το κάταγμα συνήθως σταθεροποιείται με εσωτερική οστεοσύνθεση: παράλληλες αυλοφόρες βίδες ή σύστημα ολισθαίνουσας βίδας. Η κεφαλή του μηριαίου διατηρείται. Στη μεγάλη τυχαιοποιημένη μελέτη FAITH, οι δύο τεχνικές δεν διέφεραν σημαντικά στις επανεπεμβάσεις συνολικά.

Σε επιλεγμένους ηλικιωμένους με κακή ποιότητα οστού ή προϋπάρχουσα φθορά της άρθρωσης, μπορεί να συζητηθεί αρθροπλαστική και σε μη παρεκτοπισμένο κάταγμα.

Παρεκτοπισμένο κάταγμα: ημιαρθροπλαστική ή ολική αρθροπλαστική

Στους ηλικιωμένους, ένα παρεκτοπισμένο υποκεφαλικό κάταγμα αντιμετωπίζεται συνήθως με αρθροπλαστική, γιατί η οστεοσύνθεση έχει υψηλό ποσοστό αποτυχίας.

  • Ημιαρθροπλαστική: αντικαθίσταται μόνο η κεφαλή του μηριαίου. Προτιμάται σε ασθενείς με περιορισμένη κινητικότητα ή σοβαρά προβλήματα υγείας.
  • Ολική αρθροπλαστική ισχίου: αντικαθίστανται και η κεφαλή και η κοτύλη. Οι οδηγίες NICE τη συστήνουν σε ασθενείς που πριν από το κάταγμα περπατούσαν έξω από το σπίτι με όχι περισσότερο από ένα μπαστούνι, δεν έχουν σημαντική γνωστική διαταραχή και μπορούν να υποβληθούν με ασφάλεια στην επέμβαση.

Στη μελέτη HEALTH (NEJM 2019), η ολική αρθροπλαστική και η ημιαρθροπλαστική δεν διέφεραν σημαντικά στις επανεπεμβάσεις στα δύο χρόνια. Η ολική έδωσε μικρό όφελος στη λειτουργία, με περισσότερα εξαρθρήματα. Η επιλογή γίνεται εξατομικευμένα, μαζί με τον ασθενή και την οικογένεια.

Σε νεότερους ασθενείς, το παρεκτοπισμένο κάταγμα αντιμετωπίζεται επειγόντως με ανάταξη και οστεοσύνθεση, ώστε να διατηρηθεί η δική τους άρθρωση.

Η προσπέλαση στην αρθροπλαστική μετά από κάταγμα: ASI ή Hardinge

Στην αρθροπλαστική μετά από υποκεφαλικό κάταγμα, ο κ. Σκοτίδης χρησιμοποιεί δύο προσπελάσεις:

  • Πρόσθια προσπέλαση ASI, σε κατάλληλους ασθενείς. Η άρθρωση προσεγγίζεται από μπροστά, ανάμεσα στους μύες, χωρίς να αποκολληθούν. Δείτε αναλυτικά την πρόσθια προσπέλαση ASI.
  • Πλάγια προσπέλαση Hardinge, όταν οι κλινικές συνθήκες την κάνουν πιο κατάλληλη. Η άρθρωση προσεγγίζεται από το πλάι του ισχίου, με αποκόλληση μέρους των απαγωγών μυών, που στη συνέχεια συρράπτονται.

Η επιλογή εξαρτάται από τη μορφή του κατάγματος, την ποιότητα του οστού, τη γενική κατάσταση και την ανατομία του ασθενή, και από το αν θα γίνει ημιαρθροπλαστική ή ολική αρθροπλαστική. Σε ανασκόπηση 21 μελετών με πρώτο συγγραφέα τον κ. Σκοτίδη (Cureus, 2023), η πρόσθια προσπέλαση συνδέθηκε με χαμηλότερο ποσοστό εξαρθρήματος από την οπίσθια σε ηλικιωμένους με ολική αρθροπλαστική μετά από κάταγμα αυχένα μηριαίου. Πρόκειται για αφηγηματική ανασκόπηση, όχι για άμεση σύγκριση με την προσπέλαση Hardinge, και δεν σημαίνει ότι η ASI ταιριάζει σε κάθε ασθενή.

Fast Track: πρώιμη κινητοποίηση και οργανωμένη μετεγχειρητική φροντίδα

Με τον όρο Fast Track εννοούμε ένα οργανωμένο πρόγραμμα φροντίδας γύρω από το χειρουργείο, με στόχο ο ασθενής να σηκωθεί νωρίς και με ασφάλεια. Δεν σημαίνει βιασύνη, ούτε υπόσχεται εξιτήριο σε συγκεκριμένο χρόνο. Στο κάταγμα ισχίου, όπου οι ασθενείς είναι συχνά ηλικιωμένοι με άλλα προβλήματα υγείας, ο ρυθμός προσαρμόζεται σε κάθε άνθρωπο.

  • Προεγχειρητική εκτίμηση και ρύθμιση των φαρμάκων και των παθήσεων (αντιπηκτικά, διαβήτης, καρδιά, ενυδάτωση), ώστε το χειρουργείο να γίνει γρήγορα αλλά με ασφάλεια.
  • Αναλγησία με συνδυασμό μεθόδων, όπως περιφερικός αποκλεισμός νεύρου και φάρμακα, ώστε ο πόνος να ελέγχεται με λιγότερα οπιοειδή.
  • Συνεργασία ειδικοτήτων: ορθοπαιδικός, αναισθησιολόγος, παθολόγος ή γηρίατρος και φυσικοθεραπευτής.
  • Κινητοποίηση από την ημέρα του χειρουργείου ή την επόμενη, όταν το επιτρέπει η κατάσταση του ασθενή, με φυσικοθεραπεία καθημερινά.
  • Πρόληψη επιπλοκών: θρόμβωσης, σύγχυσης, πνευμονίας, κατακλίσεων, και σωστή διατροφή.
  • Οργανωμένο εξιτήριο: οδηγίες, βοηθήματα, φυσικοθεραπεία στο σπίτι ή σε κέντρο αποκατάστασης και ραντεβού παρακολούθησης.

Οι οδηγίες NICE για το κάταγμα ισχίου συστήνουν τέτοια οργανωμένη, διεπιστημονική φροντίδα και κινητοποίηση το αργότερο την επόμενη ημέρα από το χειρουργείο, εκτός αν υπάρχει ιατρικός λόγος. Ο χρόνος νοσηλείας και αποκατάστασης διαφέρει από ασθενή σε ασθενή.

Πότε συζητείται θεραπεία χωρίς χειρουργείο

Πολύ σπάνια. Η συντηρητική αντιμετώπιση συζητείται μόνο όταν η γενική κατάσταση του ασθενή δεν επιτρέπει καμία επέμβαση, ή σε ασθενείς που ήταν ήδη κλινήρεις και δεν θα ωφεληθούν. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο στόχος είναι ο έλεγχος του πόνου και η φροντίδα.

Αποκατάσταση μετά το χειρουργείο

  • Κινητοποίηση από την επόμενη ημέρα, με τον φυσικοθεραπευτή. Στις περισσότερες περιπτώσεις επιτρέπεται πλήρης φόρτιση του ποδιού.
  • Πρόληψη της σύγχυσης (παραληρήματος): οικεία πρόσωπα, γυαλιά και ακουστικά, ήσυχος ύπνος τη νύχτα.
  • Διατροφή με αρκετή πρωτεΐνη και επαρκής ενυδάτωση.
  • Θεραπεία της οστεοπόρωσης, για να προληφθεί το επόμενο κάταγμα. Δείτε τη σελίδα για την οστεοπόρωση.
  • Πρόληψη πτώσεων με ασκήσεις ισορροπίας και ασφαλές σπίτι.

Επιπλοκές και σημάδια που θέλουν άμεση επικοινωνία

Μετά από οστεοσύνθεση, οι κύριες επιπλοκές είναι η μη πώρωση και η οστεονέκρωση της κεφαλής, που μπορεί να οδηγήσουν σε αρθροπλαστική. Μετά από αρθροπλαστική, οι κύριες είναι το εξάρθρημα, η λοίμωξη και το περιπροθετικό κάταγμα. Σε κάθε κάταγμα ισχίου υπάρχει κίνδυνος θρόμβωσης.

  • Νέος ή δυνατότερος πόνος στο ισχίο, ή πόδι που γυρίζει ξαφνικά και κονταίνει.
  • Πυρετός, ή τομή που κοκκινίζει ή βγάζει υγρό.
  • Πρήξιμο και πόνος στη γάμπα, πόνος στο στήθος ή δύσπνοια: καλέστε το 166.
  • Νέα ή χειρότερη σύγχυση.

Για ασθενείς από το Πόρτο Ράφτη και την Ανατολική Αττική

Σε ένα κάταγμα ισχίου ο ασθενής χρειάζεται νοσοκομείο. Οι επεμβάσεις του κ. Σκοτίδη γίνονται στο Metropolitan General στον Χολαργό. Η παρακολούθηση μετά το εξιτήριο μπορεί να γίνει στο ιατρείο στο Πόρτο Ράφτη, κοντά σε όσους μένουν στην Αρτέμιδα, το Κορωπί, την Κερατέα, το Μαρκόπουλο, τη Βραυρώνα, τα Σπάτα και την Παιανία. Για ραντεβού δείτε τη σελίδα επικοινωνίας.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι το υποκεφαλικό κάταγμα το ίδιο με το κάταγμα ισχίου;

Είναι ένας από τους δύο βασικούς τύπους κατάγματος ισχίου. Ο άλλος είναι το διατροχαντήριο κάταγμα, που γίνεται λίγο πιο κάτω, έξω από την άρθρωση, και αντιμετωπίζεται διαφορετικά.

Γιατί σε κάποιους ασθενείς μπαίνει πρόθεση και σε άλλους βίδες;

Επειδή στο υποκεφαλικό κάταγμα μπορεί να χαθεί η αιμάτωση της κεφαλής. Όταν το κάταγμα δεν έχει μετακινηθεί, η κεφαλή συνήθως σώζεται με βίδες. Όταν έχει μετακινηθεί σε ηλικιωμένο, η πρόθεση είναι πιο αξιόπιστη λύση.

Πόσο μένει κανείς στο νοσοκομείο;

Συνήθως λίγες ημέρες. Ακολουθεί αποκατάσταση στο σπίτι ή σε κέντρο, ανάλογα με την κινητικότητα πριν από το κάταγμα και τη βοήθεια που υπάρχει.

Βιβλιογραφία

  1. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Hip fracture: management. Clinical guideline CG124. 2011, τελευταία ενημέρωση 2023. https://www.nice.org.uk/guidance/cg124
  2. American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Management of Hip Fractures in Older Adults: Evidence-Based Clinical Practice Guideline. 2021.
  3. FAITH Investigators. Fracture fixation in the operative management of hip fractures (FAITH): an international, multicentre, randomised controlled trial. Lancet. 2017;389(10078):1519-1527. PMID: 28262269. doi:10.1016/S0140-6736(17)30066-1
  4. HEALTH Investigators. Total hip arthroplasty or hemiarthroplasty for hip fracture. N Engl J Med. 2019;381(23):2199-2208. PMID: 31557429. doi:10.1056/NEJMoa1906190
  5. Skotidis E, Bekas K, Kechagias I, Tsakonas-Ntervakos I, Galanakos SP, Kateros K. Dislocation of Total Hip Arthroplasty of Femoral Neck Fracture in the Elderly: A Narrative Review. Cureus. 2023;15(10):e46307. PMID: 37916228. doi:10.7759/cureus.46307. Διόρθωση (erratum): Cureus. 2025;17(8):c264, doi:10.7759/cureus.c264 (διόρθωση τυπογραφικού στον αριθμό των μελετών, από 20 σε 21· τα συμπεράσματα δεν αλλάζουν).

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: . Οι πληροφορίες είναι ενημερωτικές και δεν αντικαθιστούν την ιατρική εξέταση.

ΚαλέστεΚλείστε ραντεβού