Οστεοπόρωση: Αίτια, Διάγνωση, Πρόληψη και Θεραπεία

Η οστεοπόρωση είναι μία χρόνια πάθηση του σκελετού κατά την οποία μειώνεται η αντοχή των οστών, με αποτέλεσμα να αυξάνεται ο κίνδυνος κατάγματος ακόμη και μετά από μία σχετικά μικρή πτώση ή κάκωση.

Συχνά εξελίσσεται για χρόνια χωρίς εμφανή συμπτώματα. Για τον λόγο αυτό χαρακτηρίζεται συχνά ως «σιωπηλή νόσος», καθώς σε αρκετούς ασθενείς η πρώτη εκδήλωση μπορεί να είναι ένα κάταγμα.

Τα συχνότερα οστεοπορωτικά κατάγματα αφορούν το ισχίο, τους σπονδύλους και τον καρπό.

Τι συμβαίνει στα οστά στην Οστεοπόρωση;

Το οστό είναι ένας ζωντανός ιστός που ανανεώνεται συνεχώς. Σε φυσιολογικές συνθήκες υπάρχει ισορροπία μεταξύ της αποδόμησης παλαιού οστού και του σχηματισμού νέου.

Στην οστεοπόρωση η ισορροπία αυτή διαταράσσεται. Με την πάροδο του χρόνου μειώνεται η οστική μάζα και επιδεινώνεται η δομή του οστού, με αποτέλεσμα τα οστά να γίνονται περισσότερο ευάλωτα σε κατάγματα.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο από Οστεοπόρωση;

Ο κίνδυνος αυξάνεται με την ηλικία, αλλά δεν είναι ίδιος για όλους.

Σημαντικοί παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν:

• μεγαλύτερη ηλικία

• εμμηνόπαυση

• προηγούμενο κάταγμα χαμηλής βίας

• οικογενειακό ιστορικό κατάγματος ισχίου

• χαμηλό σωματικό βάρος

• μακροχρόνια θεραπεία με κορτικοστεροειδή

• κάπνισμα

• αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ

• μειωμένη σωματική δραστηριότητα

• ανεπαρκή πρόσληψη ασβεστίου ή βιταμίνης D

• αυξημένο κίνδυνο πτώσεων

• ορισμένες χρόνιες παθήσεις ή φαρμακευτικές αγωγές

Πρωτοπαθής και Δευτεροπαθής Οστεοπόρωση

Πρωτοπαθής Οστεοπόρωση

Η πρωτοπαθής οστεοπόρωση σχετίζεται κυρίως με τη φυσιολογική γήρανση και, στις γυναίκες, με τις ορμονικές αλλαγές μετά την εμμηνόπαυση.

Η μείωση των οιστρογόνων μετά την εμμηνόπαυση μπορεί να επιταχύνει την απώλεια οστικής μάζας.

Δευτεροπαθής Οστεοπόρωση

Σε ορισμένους ασθενείς η απώλεια οστού οφείλεται ή επιδεινώνεται από άλλη πάθηση ή φαρμακευτική αγωγή.

Παραδείγματα περιλαμβάνουν:

• παρατεταμένη χρήση κορτικοστεροειδών

• υπερπαραθυρεοειδισμό

• υπερθυρεοειδισμό

• σύνδρομα δυσαπορρόφησης

• ορισμένα χρόνια νεφρικά ή ηπατικά νοσήματα

• ορισμένες αιματολογικές παθήσεις

• υπογοναδισμό

• ορισμένες θεραπείες για καρκίνο

• άλλες μεταβολικές ή ενδοκρινικές διαταραχές

Για τον λόγο αυτό, ιδιαίτερα όταν η οστεοπόρωση εμφανίζεται σε μικρότερη ηλικία ή είναι ιδιαίτερα σοβαρή, πρέπει να διερευνώνται πιθανές δευτεροπαθείς αιτίες.

Ποια είναι τα Συμπτώματα της Οστεοπόρωσης;

Η οστεοπόρωση από μόνη της συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα μέχρι να συμβεί κάποιο κάταγμα.

Αυτό είναι σημαντικό, επειδή ένας ασθενής μπορεί να έχει σημαντική απώλεια οστικής μάζας χωρίς να αισθάνεται πόνο.

Πιθανά σημεία που μπορεί να σχετίζονται με οστεοπορωτικό κάταγμα είναι:

• αιφνίδιος πόνος στη ράχη ή στη μέση

• απώλεια ύψους

• προοδευτική κύφωση

• κάταγμα μετά από μικρή πτώση ή τραυματισμό

• κάταγμα ισχίου, σπονδύλου, καρπού ή άλλης χαρακτηριστικής θέσης

Ιδιαίτερα τα σπονδυλικά κατάγματα μπορεί ορισμένες φορές να συμβούν χωρίς έντονο αρχικό πόνο και να αναγνωριστούν αργότερα λόγω απώλειας ύψους ή αλλαγής της στάσης του σώματος.

Ποιοι πρέπει να ελεγχθούν για Οστεοπόρωση;

Η ανάγκη για έλεγχο εξαρτάται από την ηλικία και τους παράγοντες κινδύνου.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται άτομα με:

• προηγούμενο κάταγμα χαμηλής βίας

• προχωρημένη ηλικία

• εμμηνόπαυση και επιπλέον παράγοντες κινδύνου

• οικογενειακό ιστορικό οστεοπορωτικού κατάγματος

• μακροχρόνια λήψη κορτικοστεροειδών

• σημαντική απώλεια ύψους

• χαμηλό σωματικό βάρος

• παθήσεις ή θεραπείες που επηρεάζουν τον μεταβολισμό των οστών

Ο έλεγχος δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στην ηλικία αλλά στον συνολικό κίνδυνο κατάγματος του κάθε ασθενούς.

Πώς γίνεται η Διάγνωση της Οστεοπόρωσης;

Η διάγνωση και η εκτίμηση του κινδύνου κατάγματος βασίζονται στον συνδυασμό κλινικού ιστορικού, απεικονιστικών εξετάσεων και, όταν χρειάζεται, εργαστηριακού ελέγχου.

Μέτρηση Οστικής Πυκνότητας DEXA / DXA

Η μέτρηση οστικής πυκνότητας με DXA αποτελεί τη βασική εξέταση για την αξιολόγηση της οστικής μάζας.

Συνήθως αξιολογούνται:

• η οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης

• το ισχίο

• ο αυχένας του μηριαίου

Στους μετεμμηνοπαυσιακούς ασθενείς και στους άνδρες μεγαλύτερης ηλικίας, το αποτέλεσμα εκφράζεται συνήθως ως T-score.

Γενικά:

• T-score από −1 και πάνω: φυσιολογική οστική πυκνότητα

• T-score μεταξύ −1 και −2,5: χαμηλή οστική μάζα / οστεοπενία

• T-score ≤ −2,5: συμβατό με οστεοπόρωση

Τι είναι το FRAX;

Το FRAX είναι εργαλείο εκτίμησης του κινδύνου κατάγματος.

Συνδυάζει στοιχεία όπως:

• ηλικία

• φύλο

• βάρος και ύψος

• προηγούμενα κατάγματα

• οικογενειακό ιστορικό

• κάπνισμα

• χρήση κορτικοστεροειδών

• άλλους κλινικούς παράγοντες

και μπορεί να συνδυαστεί με τη μέτρηση οστικής πυκνότητας.

Το αποτέλεσμα βοηθά στην εκτίμηση της πιθανότητας μείζονος οστεοπορωτικού κατάγματος και κατάγματος ισχίου τα επόμενα χρόνια.

Έλεγχος για σπονδυλικά κατάγματα

Σε ασθενείς με απώλεια ύψους, κύφωση, αιφνίδιο πόνο στη ράχη ή άλλους σημαντικούς παράγοντες κινδύνου μπορεί να χρειαστεί ακτινογραφικός έλεγχος ή ειδική απεικόνιση για την αναζήτηση σπονδυλικών καταγμάτων.

Εργαστηριακός έλεγχος

Ανάλογα με το ιστορικό μπορεί να ζητηθούν εξετάσεις για την αναζήτηση πιθανών δευτεροπαθών αιτιών.

Μπορεί να περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων:

• ασβέστιο

• βιταμίνη D

• νεφρική λειτουργία

• θυρεοειδική λειτουργία

• παραθορμόνη όπου υπάρχει ένδειξη

• άλλες ειδικές εξετάσεις ανάλογα με την κλινική εικόνα

Οστεοπενία και Οστεοπόρωση: Ποια είναι η διαφορά;

Η οστεοπενία σημαίνει ότι η οστική πυκνότητα είναι χαμηλότερη από το φυσιολογικό, αλλά δεν βρίσκεται απαραίτητα στο εύρος της οστεοπόρωσης.

Δεν σημαίνει όμως ότι ο κίνδυνος κατάγματος είναι πάντοτε χαμηλός.

Η απόφαση για πρόληψη ή θεραπεία δεν βασίζεται αποκλειστικά στο T-score, αλλά στον συνολικό κίνδυνο κατάγματος, στο ιστορικό προηγούμενων καταγμάτων και στους υπόλοιπους παράγοντες κινδύνου.

Πρόληψη της Οστεοπόρωσης

Η διατήρηση της υγείας των οστών βασίζεται σε συνδυασμό σωστής διατροφής, σωματικής δραστηριότητας και μείωσης των παραγόντων κινδύνου.

Άσκηση

Συνιστάται συνδυασμός:

• ασκήσεων φόρτισης

• μυϊκής ενδυνάμωσης

• ασκήσεων ισορροπίας

• συστηματικής βάδισης και σωματικής δραστηριότητας

Σε ασθενείς με αυξημένο κίνδυνο πτώσεων ή ήδη υπάρχοντα σπονδυλικά κατάγματα, το πρόγραμμα άσκησης πρέπει να προσαρμόζεται εξατομικευμένα.

Ασβέστιο και Βιταμίνη D

Η επαρκής πρόσληψη ασβεστίου και η επάρκεια βιταμίνης D είναι σημαντικές για την υγεία των οστών.

Όπου είναι δυνατόν, προτιμάται η επαρκής πρόσληψη ασβεστίου μέσω της διατροφής.

Συμπληρώματα ασβεστίου ή βιταμίνης D χρησιμοποιούνται όταν υπάρχει ανεπαρκής πρόσληψη, ανεπάρκεια ή συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη.

Πρόληψη Πτώσεων

Η πρόληψη των πτώσεων αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό μέρος της πρόληψης καταγμάτων.

Μπορεί να περιλαμβάνει:

• βελτίωση της μυϊκής δύναμης

• ασκήσεις ισορροπίας

• αξιολόγηση της όρασης

• έλεγχο φαρμάκων που αυξάνουν τον κίνδυνο πτώσης

• κατάλληλο φωτισμό στο σπίτι

• απομάκρυνση εμποδίων που μπορεί να προκαλέσουν πτώση

Τρόπος ζωής

Σημαντικά μέτρα περιλαμβάνουν:

• διακοπή καπνίσματος

• περιορισμό υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ

• επαρκή πρόσληψη πρωτεΐνης

• διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους

• τακτική σωματική δραστηριότητα

Πώς αντιμετωπίζεται η Οστεοπόρωση;

Ο βασικός στόχος της θεραπείας δεν είναι απλώς να αυξηθεί ένας αριθμός στη μέτρηση οστικής πυκνότητας.

Ο κύριος στόχος είναι η μείωση του κινδύνου κατάγματος.

Η επιλογή θεραπείας γίνεται εξατομικευμένα ανάλογα με:

• την ηλικία

• το T-score

• το FRAX

• προηγούμενα κατάγματα

• τον κίνδυνο νέου κατάγματος

• τη νεφρική λειτουργία

• συνοδά νοσήματα

• προηγούμενες θεραπείες

• τις ανάγκες και προτιμήσεις του ασθενούς

Αντιοστεοκλαστική Θεραπεία

Τα αντιοστεοκλαστικά φάρμακα μειώνουν την αποδόμηση του οστού.

Στις θεραπευτικές επιλογές περιλαμβάνονται:

• διφωσφονικά, όπως αλενδρονάτη και ρισεδρονάτη

• ενδοφλέβιο ζολεδρονικό οξύ

• denosumab

• άλλες θεραπείες σε επιλεγμένους ασθενείς

Αναβολική Θεραπεία

Σε ασθενείς με πολύ υψηλό κίνδυνο κατάγματος, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν σοβαρά ή πολλαπλά σπονδυλικά κατάγματα, μπορεί να εξεταστεί θεραπεία που διεγείρει τον σχηματισμό νέου οστού.

Στις σύγχρονες επιλογές περιλαμβάνονται, ανάλογα με την περίπτωση:

• teriparatide

• abaloparatide

• romosozumab

Η επιλογή και η σωστή αλληλουχία των θεραπειών έχει ιδιαίτερη σημασία και σχεδιάζεται εξατομικευμένα.

Ορμονική Θεραπεία

Σε επιλεγμένες νεότερες μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες μπορεί να εξεταστεί ορμονική θεραπεία, μετά από συνολική αξιολόγηση του οφέλους και των πιθανών κινδύνων.

Δεν αποτελεί την κατάλληλη επιλογή για κάθε ασθενή.

Παρακολούθηση της Θεραπείας

Η θεραπεία της οστεοπόρωσης χρειάζεται μακροχρόνιο σχεδιασμό και τακτική επανεκτίμηση.

Ο έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει:

• αξιολόγηση νέων καταγμάτων

• έλεγχο συμμόρφωσης στη θεραπεία

• επανάληψη της μέτρησης οστικής πυκνότητας όπου ενδείκνυται

• εργαστηριακές εξετάσεις

• επανεκτίμηση του κινδύνου κατάγματο

Ιδιαίτερα η θεραπεία με denosumab δεν πρέπει να διακόπτεται ή να καθυστερεί χωρίς οργανωμένο θεραπευτικό πλάνο, καθώς μετά από απότομη διακοπή μπορεί να αυξηθεί ο κίνδυνος σπονδυλικών καταγμάτων.

Γιατί είναι σημαντική η πρόληψη των καταγμάτων;

Οι σοβαρότερες συνέπειες της οστεοπόρωσης προκύπτουν από τα κατάγματα.

Ιδιαίτερα σημαντικά είναι:

• κατάγματα ισχίου

• σπονδυλικά κατάγματα

• κατάγματα καρπού

• άλλα κατάγματα χαμηλής βίας

Ένα οστεοπορωτικό κάταγμα αυξάνει τον κίνδυνο επόμενου κατάγματος. Για τον λόγο αυτό η αξιολόγηση και, όταν υπάρχει ένδειξη, η θεραπεία πρέπει να ξεκινούν έγκαιρα μετά από ένα κάταγμα χαμηλής βίας.

Συχνές Ερωτήσεις για την Οστεοπόρωση

Πονάει η Οστεοπόρωση;

Η οστεοπόρωση συνήθως δεν προκαλεί πόνο από μόνη της. Πόνος μπορεί να εμφανιστεί όταν συμβεί κάταγμα, ιδιαίτερα σπονδυλικό κάταγμα.

Ποια είναι η καλύτερη εξέταση για Οστεοπόρωση;

Η μέτρηση οστικής πυκνότητας με DXA αποτελεί τη βασική εξέταση. Η αξιολόγηση όμως πρέπει να συνδυάζεται με το ιστορικό και την εκτίμηση του συνολικού κινδύνου κατάγματος.

Τι σημαίνει T-score −2,5;

T-score ίσο ή μικρότερο από −2,5 σε κατάλληλη μέτρηση οστικής πυκνότητας βρίσκεται στο διαγνωστικό εύρος της οστεοπόρωσης.

Η Οστεοπενία χρειάζεται πάντα φάρμακα;

Όχι. Η απόφαση εξαρτάται από τον συνολικό κίνδυνο κατάγματος και όχι μόνο από το T-score.

Μπορεί να βελτιωθεί η Οστεοπόρωση;

Με σωστή θεραπεία μπορεί να αυξηθεί η οστική πυκνότητα σε αρκετούς ασθενείς και, κυρίως, να μειωθεί σημαντικά ο κίνδυνος μελλοντικών καταγμάτων.

Πόσο συχνά χρειάζεται μέτρηση οστικής πυκνότητας;

Το χρονικό διάστημα μεταξύ των εξετάσεων εξατομικεύεται ανάλογα με το αρχικό αποτέλεσμα, τον κίνδυνο κατάγματος και το είδος της θεραπείας.

Αξιολόγηση για Οστεοπόρωση και Κίνδυνο Κατάγματος

Η οστεοπόρωση μπορεί να παραμένει ασυμπτωματική για πολλά χρόνια. Η έγκαιρη αξιολόγηση μπορεί να εντοπίσει ασθενείς με αυξημένο κίνδυνο πριν συμβεί το πρώτο σοβαρό κάταγμα.

Η εκτίμηση βασίζεται στο ιατρικό ιστορικό, στους παράγοντες κινδύνου, στη μέτρηση οστικής πυκνότητας και, όπου απαιτείται, σε περαιτέρω απεικονιστικό ή εργαστηριακό έλεγχο.