Οσφυαλγία & Ισχιαλγία: Αίτια, Συμπτώματα και Αντιμετώπιση

Ο πόνος στη μέση (οσφυαλγία) είναι ένα από τα συχνότερα μυοσκελετικά προβλήματα. Στις περισσότερες περιπτώσεις ένα οξύ επεισόδιο βελτιώνεται μέσα σε μερικές εβδομάδες με κατάλληλη συντηρητική αντιμετώπιση και διατήρηση της δραστηριότητας.

Όταν όμως ο πόνος επεκτείνεται από τη μέση ή τον γλουτό προς το κάτω άκρο και συνοδεύεται ενδεχομένως από μούδιασμα, κάψιμο ή μυϊκή αδυναμία, μπορεί να πρόκειται για ισχιαλγία ή οσφυϊκή ριζοπάθεια.

Η ισχιαλγία συνδέεται συχνότερα με ερεθισμό ή πίεση μιας νευρικής ρίζας στην οσφυϊκή μοίρα, για παράδειγμα από δισκοκήλη.

Τι είναι η οσφυαλγία;

Οσφυαλγία ονομάζουμε τον πόνο που εντοπίζεται στην περιοχή της μέσης. Μπορεί να εμφανιστεί ξαφνικά μετά από μια κίνηση ή καταπόνηση, αλλά πολλές φορές δεν υπάρχει συγκεκριμένο γεγονός που να την προκαλεί.

Η οξεία οσφυαλγία διαρκεί λιγότερο από 3 μήνες, αν και πολλά επεισόδια παρουσιάζουν σημαντική βελτίωση πολύ νωρίτερα.

Οι περισσότερες περιπτώσεις δεν οφείλονται σε κάποια επικίνδυνη πάθηση και δεν χρειάζονται άμεσα μαγνητική τομογραφία.

Τι είναι η ισχιαλγία;

Ισχιαλγία είναι ο πόνος που ακολουθεί την πορεία ενός νεύρου από την οσφυϊκή μοίρα προς τον γλουτό και το πόδι.

Ο πόνος μπορεί να συνοδεύεται από:

• Πόνο που κατεβαίνει από τον γλουτό προς τον μηρό ή την κνήμη

• Αίσθημα καύσου ή «ηλεκτρισμού»

• Μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα

• Μειωμένη αισθητικότητα

• Μυϊκή αδυναμία στο κάτω άκρο

Δεν είναι κάθε πόνος που κατεβαίνει στο πόδι ισχιαλγία. Η κλινική και νευρολογική εξέταση είναι σημαντική για να διαπιστωθεί εάν υπάρχει πραγματική προσβολή νευρικής ρίζας.

Ποιες είναι οι συχνότερες αιτίες ισχιαλγίας;

1. Δισκοκήλη

Αποτελεί μία από τις συχνότερες αιτίες οξείας ισχιαλγίας. Τμήμα του μεσοσπονδύλιου δίσκου μπορεί να ερεθίσει ή να πιέσει μία νευρική ρίζα.

2. Σπονδυλική στένωση

Η στένωση του σπονδυλικού σωλήνα ή των τρημάτων από όπου εξέρχονται τα νεύρα μπορεί να προκαλέσει πόνο, μούδιασμα ή αδυναμία, συχνότερα σε μεγαλύτερες ηλικίες.

3. Σπονδυλολίσθηση

Η μετατόπιση ενός σπονδύλου σε σχέση με τον γειτονικό μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να προκαλέσει στένωση και ερεθισμό νευρικής ρίζας.

4. Εκφυλιστικές αλλοιώσεις

Με την ηλικία μπορεί να εμφανιστούν αλλοιώσεις στους μεσοσπονδύλιους δίσκους, στις αρθρώσεις και στα τρήματα της οσφυϊκής μοίρας.

5. Σπανιότερες αιτίες

Κατάγματα, λοιμώξεις, φλεγμονώδεις παθήσεις ή όγκοι είναι πολύ λιγότερο συχνές αιτίες, αλλά πρέπει να αποκλείονται όταν υπάρχουν συγκεκριμένα προειδοποιητικά συμπτώματα.

Πότε ο πόνος στη μέση χρειάζεται άμεση αξιολόγηση;

Ορισμένα συμπτώματα χρειάζονται επείγουσα ιατρική εκτίμηση.

Ιδιαίτερα σημαντικά είναι:

• Νέα δυσκολία στην ούρηση ή ακράτεια

• Απώλεια ελέγχου των κενώσεων

• Μούδιασμα στην περιοχή του περινέου ή των γεννητικών οργάνων

• Σοβαρή ή ταχέως εξελισσόμενη μυϊκή αδυναμία

• Πυρετός σε συνδυασμό με έντονο πόνο στη μέση

• Σημαντικός πρόσφατος τραυματισμός

• Ιστορικό κακοήθειας με νέο ανεξήγητο πόνο

• Έντονος πόνος σε ασθενή με οστεοπόρωση ή παρατεταμένη λήψη κορτικοστεροειδών

Ο συνδυασμός σοβαρού πόνου που ακτινοβολεί στο πόδι με νέα διαταραχή ούρησης, αφόδευσης, σεξουαλικής λειτουργίας ή αισθητικότητας στο περίνεο απαιτεί άμεσο έλεγχο για σύνδρομο ιππουρίδας (cauda equina syndrome).

Διάγνωση

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση ξεκινά από το ιστορικό και την κλινική εξέταση.

Ο ιατρός αξιολογεί:

• Την εντόπιση και πορεία του πόνου

• Τη μυϊκή δύναμη

• Την αισθητικότητα

• Τα αντανακλαστικά

• Τη βάδιση

• Την κινητικότητα της οσφυϊκής μοίρας

• Δοκιμασίες τάσης των νεύρων, όπως το Straight Leg Raise (Lasègue)

Χρειάζεται πάντα μαγνητική τομογραφία;

Όχι.

Σε ένα απλό επεισόδιο οξείας οσφυαλγίας ή ισχιαλγίας χωρίς προειδοποιητικά σημεία, η άμεση ακτινογραφία ή MRI συνήθως δεν είναι απαραίτητη και δεν βελτιώνει την αντιμετώπιση. NICE και ACR συνιστούν να αποφεύγεται η απεικόνιση ρουτίνας σε τέτοιες περιπτώσεις.

Η μαγνητική τομογραφία οσφυϊκής μοίρας έχει μεγαλύτερη αξία όταν:

• Υπάρχει προοδευτικό νευρολογικό έλλειμμα

• Υπάρχουν red flags

• Υπάρχει υποψία σοβαρής υποκείμενης πάθησης

• Τα συμπτώματα επιμένουν παρά την κατάλληλη θεραπεία

• Εξετάζεται επεμβατική ή χειρουργική αντιμετώπιση και η απεικόνιση θα αλλάξει το θεραπευτικό πλάνο

Για ασθενείς με επίμονα ή επιδεινούμενα συμπτώματα που είναι υποψήφιοι για παρέμβαση μετά από περίπου 6 εβδομάδες θεραπείας, το MRI χωρίς σκιαγραφικό θεωρείται συνήθως κατάλληλη εξέταση.

Θεραπεία

Πώς αντιμετωπίζεται η οξεία οσφυαλγία;

Στις περισσότερες περιπτώσεις η αντιμετώπιση είναι αρχικά συντηρητική.

Διατήρηση της δραστηριότητας

Η παρατεταμένη κατάκλιση δεν συνιστάται. Ο ασθενής ενθαρρύνεται να συνεχίσει, όσο είναι εφικτό, τις καθημερινές δραστηριότητές του και να επιστρέψει σταδιακά στη φυσιολογική κίνηση.

Φαρμακευτική αγωγή

Σε επιλεγμένους ασθενείς μπορεί να χρησιμοποιηθούν μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (NSAIDs), αφού ληφθούν υπόψη το ιστορικό, η ηλικία και ο γαστρεντερικός, νεφρικός και καρδιαγγειακός κίνδυνος.

Όταν χορηγούνται, προτιμάται η χαμηλότερη αποτελεσματική δόση για το μικρότερο απαραίτητο χρονικό διάστημα.

Η παρακεταμόλη δεν προτείνεται ως μόνη θεραπεία για οσφυαλγία σύμφωνα με το NICE.

Τι ισχύει ειδικά για την ισχιαλγία;

Η θεραπεία εξατομικεύεται ανάλογα με την ένταση των συμπτωμάτων, τη διάρκεια, τη νευρολογική εξέταση και την αιτία.

Σύμφωνα με τις σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες, gabapentin/pregabalin, άλλα αντιεπιληπτικά, από του στόματος κορτικοστεροειδή και βενζοδιαζεπίνες δεν συνιστώνται ως θεραπεία ρουτίνας της ισχιαλγίας, καθώς δεν έχει αποδειχθεί συνολικό όφελος και υπάρχουν πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες.

Φυσικοθεραπεία και άσκηση

Η άσκηση αποτελεί σημαντικό μέρος της αντιμετώπισης, ιδιαίτερα όταν τα συμπτώματα επιμένουν ή υποτροπιάζουν.

Ένα πρόγραμμα μπορεί να περιλαμβάνει:

• Σταδιακή κινητοποίηση

• Ασκήσεις ενδυνάμωσης κορμού

• Αερόβια δραστηριότητα

• Ασκήσεις κινητικότητας

• Εξατομικευμένες ασκήσεις ανάλογα με την κλινική εικόνα

Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη άσκηση ή μέθοδος που να είναι κατάλληλη για όλους. Το πρόγραμμα πρέπει να προσαρμόζεται στον ασθενή, τις δυνατότητές του και τα συμπτώματά του. Οι κατευθυντήριες οδηγίες δίνουν έμφαση στη διατήρηση δραστηριότητας και στην άσκηση αντί στην παρατεταμένη ακινησία.

Πότε μπορεί να γίνει επισκληρίδια έγχυση;

Σε επιλεγμένους ασθενείς με οξεία και έντονη ισχιαλγία, μπορεί να εξεταστεί επισκληρίδια έγχυση τοπικού αναισθητικού και κορτικοστεροειδούς.

Οι εγχύσεις μπορούν να προσφέρουν κυρίως βραχυπρόθεσμη ανακούφιση σε ορισμένους ασθενείς, αλλά δεν αποτελούν μόνιμη θεραπεία για όλους και δεν υποκαθιστούν την κατάλληλη αξιολόγηση της αιτίας των συμπτωμάτων. Νεότερη συστηματική ανασκόπηση επίσης υποστηρίζει κυρίως βραχυπρόθεσμο όφελος στις περιπτώσεις ισχιαλγίας από δισκοκήλη.

Χειρουργική θεραπεία

Πότε χρειάζεται χειρουργείο για ισχιαλγία;

Οι περισσότεροι ασθενείς με οξεία ισχιαλγία δεν χρειάζονται άμεσα χειρουργική επέμβαση.

Χειρουργική εκτίμηση μπορεί να χρειαστεί όταν:

• Υπάρχει σημαντικό ή προοδευτικό νευρολογικό έλλειμμα

• Υπάρχει σύνδρομο ιππουρίδας

• Ο πόνος ή η λειτουργική ανικανότητα παραμένουν σημαντικά παρά την κατάλληλη συντηρητική θεραπεία

• Η MRI δείχνει βλάβη που συμφωνεί με τα κλινικά συμπτώματα

Δεν υπάρχει ένας απόλυτος κανόνας ότι «μετά τις 12 εβδομάδες πρέπει να γίνει χειρουργείο». Η απόφαση λαμβάνεται εξατομικευμένα, με βάση τη βαρύτητα και τη διάρκεια των συμπτωμάτων, το νευρολογικό έλλειμμα, τα απεικονιστικά ευρήματα και τις ανάγκες του ασθενούς. Το NICE προτείνει αποσυμπίεση όταν η μη χειρουργική αντιμετώπιση δεν έχει βελτιώσει επαρκώς πόνο ή λειτουργικότητα και τα απεικονιστικά ευρήματα συμφωνούν με την κλινική εικόνα.

Τα δεδομένα δείχνουν ότι σε επιλεγμένους ασθενείς με ισχιαλγία από δισκοκήλη η χειρουργική θεραπεία μπορεί να προσφέρει ταχύτερη βελτίωση του πόνου στο πόδι, ενώ οι διαφορές σε σχέση με τη συντηρητική θεραπεία τείνουν να μειώνονται σε μεγαλύτερη παρακολούθηση.

Πρόληψη

Πώς μειώνεται ο κίνδυνος νέων επεισοδίων;

Δεν είναι δυνατό να προληφθούν όλα τα επεισόδια οσφυαλγίας. Ωστόσο, η καλή φυσική κατάσταση και η τακτική δραστηριότητα μπορούν να βοηθήσουν στη λειτουργικότητα και στη διαχείριση των υποτροπών.

• Τακτική σωματική άσκηση

• Ενδυνάμωση κορμού και κάτω άκρων

• Σταδιακή αύξηση των φορτίων

• Αποφυγή παρατεταμένης ακινησίας

• Διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους

• Διακοπή καπνίσματος

• Τακτικά διαλείμματα από παρατεταμένη καθιστική θέση

• Σωστή τεχνική σε απαιτητικές εργασίες και άρση φορτίων

Συχνές Ερωτήσεις

Είναι πάντα η δισκοκήλη αιτία της ισχιαλγίας;

Όχι. Η δισκοκήλη είναι συχνή αιτία, αλλά ισχιαλγία μπορεί επίσης να προκύψει από σπονδυλική στένωση, σπονδυλολίσθηση ή άλλες παθήσεις που ερεθίζουν μια οσφυοϊερή νευρική ρίζα.

Χρειάζομαι MRI από την πρώτη ημέρα;

Συνήθως όχι. Αν δεν υπάρχουν red flags ή σοβαρό νευρολογικό έλλειμμα, η απεικόνιση ρουτίνας σε ένα νέο επεισόδιο οσφυαλγίας ή ισχιαλγίας δεν συνιστάται.

Πρέπει να μένω στο κρεβάτι;

Όχι. Η παρατεταμένη κατάκλιση γενικά αποφεύγεται και συνιστάται, όσο το επιτρέπουν τα συμπτώματα, σταδιακή επιστροφή στη φυσιολογική δραστηριότητα.

Η ισχιαλγία σημαίνει ότι χρειάζομαι χειρουργείο;

Όχι. Οι περισσότερες περιπτώσεις αντιμετωπίζονται αρχικά συντηρητικά. Χειρουργική αντιμετώπιση εξετάζεται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, ανάλογα με τα συμπτώματα, τη νευρολογική εικόνα και τα ευρήματα της MRI.

Πότε να απευθυνθείτε σε Ορθοπαιδικό;

Εάν ο πόνος στη μέση ή στο πόδι είναι έντονος, επιμένει, επηρεάζει σημαντικά τη βάδιση ή την καθημερινότητα, συνοδεύεται από μούδιασμα ή μυϊκή αδυναμία ή παρουσιάζονται συχνές υποτροπές, χρειάζεται κλινική αξιολόγηση ώστε να εντοπιστεί η αιτία και να σχεδιαστεί η κατάλληλη θεραπεία.